Wg słownika języka polskiego patriotyzm jest to postawa szacunku, umiłowania i oddania własnej ojczyźnie oraz chęć ponoszenia dla niej ofiar. Charakteryzuje się przedkładaniem celów ważnych dla ojczyzny nad osobiste, a często także gotowością do poświęcenia własnego zdrowia lub życia. Patriotyzm to również umiłowanie i pielęgnowanie narodowej tradycji, kultury czy języka. Każda nacja, każdy kraj posiada swego rodzaju bohaterów – symbole patriotyzmu, ideały, z którymi pragnie utożsamiać się całe społeczeństwo.
„Powrót posła” Juliana Ursyna Niemcewicza przedstawia motyw domu sarmackiego, oraz aktualną problematykę polityczną na tle sporów o kształt XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej. Jego akcji rozgrywa się na wsi, w dworku Podkomorostwa w czasie przerwy w obradach Sejmu Wielkiego, jesienią 1790 r. Do domu wraca wtedy poseł, syn Podkomorzego – Walery. Jest on młodym człowiekiem, którego cechuje zaskakująca dojrzałość, rozwaga i determinacja w działaniu. Ojciec wychowywał go na patriotę. Walery wierzy, że jest jeszcze szansa dla zagrożonej Polski, ale potrzeba mądrych zmian, które wprowadzić ma obradujący sejm. Gdy bohater wyjechał do Warszawy nie próżnował, nie bawił się hucznie. Jego charakter i wartości, którymi kieruje się w życiu, ukształtowane zostały w domu, w dworku będącym ostoją polskości i wszelakich cnót. Walery ma świadomość, jak cenne wartości przekazali mu rodzice i stara się kierować nimi w życiu. W dworku przebywają też Starosta Gadulski – spokrewniony z Podkomorstwem, wraz z drugą żoną – nieustannie na wszystko narzekającą Starościnną. Z wizytą przebywa tam także Szarmancki, oficjalnie starający się o rękę Teresy, córki Starosty z pierwszego małżeństwa. Na tle wydarzeń w domu Niemcewicz przedstawia programy przeciwstawnych stronnictw obecnych na Sejmie Wielkim. Porusza on ważne problemy kraju rozpatrywane przez posłów: sprawę liberum veto, sukcesji tronu, praw dla innych grup społecznych, a także stanowiska w polityce zagranicznej Polski. Jednoznacznie dokonuje oceny poglądów obu stronnictw. Krytykuje zacofaną, konserwatywną szlachtę i zaznacza potrzebę przeprowadzenia reform. Wyraźnie zauważalne są również kwestie społeczne, które wiążą się z reformami dotyczącymi nadania praw mieszczanom i chłopom. Problematykę tę przedstawia para służących, których Podkomorostwo traktowali bardziej jako rodzinę niż poddanych. Podkomorzy w końcowej scenie utworu decyduje się na uznanie swoich poddanych za ludzi wolnych. Starosta stojący na straży starego porządku jest temu przeciwny. Wg niego wolność jest wyłącznym atrybutem szlachty. Niemcewicz w utworze ośmiesza postawy charakterystyczne dla XVIII-wiecznej szlachty. Przykładem jest Starościna– nowomodna żona, nieustannie trapiona chorobami, nie potrafiąca poprawnie używać języka polskiego. Wypowiada się niezrozumiałym połączeniem słów polskich i francuskich. Oderwana zupełnie od rzeczywistości uważa, że miłość to tylko piękne słowa i westchnienia. W swej naiwności nie jest w stanie odczytać złych intencji Szarmanckiego, który w rzeczywistości jest cynicznym uwodzicielem i utracjuszem. Uważa, że jest to idealny kandydat na męża dla Teresy. Jego życie pozbawione jest celu. Interesuje go tylko to, co sprawia mu przyjemność, sprawy ojczyzny nie są dla niego istotne. Zachwyca się tylko zagranicznymi krajami w których przebywał. Jest dumny ze swych miłosnych podbojów, przechwalając się nimi przed Walerym:
